နယူးေဒလီ္ၿမိဳ႕ Indraprastha Apollo ေဆးရံုမ်ားတြင္ ရိုးတြင္းျခင္ဆီအစားထိုးကုသျခင္း


Bone marrow Transplantation (ရိုးတြင္းျခင္ဆီအစားထုိးကုသျခင္း) ဆိုတာဘာလဲ ?

ရိုးတြင္းျခင္ဆီအစားထိုးျခင္းသည္ ခက္ခဲေသာ အစားထိုးကုသမႈတစ္မ်ိဳးျဖစ္ၿပီး Leukemia (ေသြးျဖဴဥကင္ဆာ)၊ Lymphomas (ျပန္ရည္ေၾကာအက်ိတ္ကင္ဆာမ်ား)ႏွင့္ အျခားေသာ ကင္ဆာမဟုတ္ေသာေရာဂါမ်ား ဥပမာအားျဖင့္ thalassaemia (ေသြးအားနည္းေရာဂါ) စသည့္အေျခအေနမ်ားတြင္ ပဳလုပ္ေလ့ရွိသည္။ Bone marrow (ရိုးတြင္းျခင္ဆီ) ဆိုတာ အရိုးထဲတြင္ တည္ရွိၿပီးသြးဆဲလ္မ်ားကိုထုတ္ေပးေသာ စက္ရံုႀကီးတစ္ခုျဖစ္သည္။ ထိုသို႔ထုတ္လုပ္ေပးလိုက္ေသာ
White blood cell – WBC (ေသြးျဖဴဥ) - ရာဂါပိုးမႊားမ်ားကို တုိက္ထုတ္ေပးျခင္း
Red blood cell – RBC (ေသြးနီဥ) - ခႏၶာကိုယ္အစိတ္အပိုင္းမ်ားသို႔ အာက္စီဂ်င္ပို႔ေဆာင္ေပးျခင္း

Platelet (ေသြးဥမႊား) - သြးယိုစိမ့္ျခင္းကို ကာကြယ္ေပးျခင္းတို႔ကို လုပ္ေဆာင္ေပးသည္။
Stem cells ဆိုတာသြးနီဥ၊သြးျဖဴဥ၊သြးဥမႊားမ်ားအျဖစ္သို႔ မဖြံ႕ၿဖိဳးခင္ ရိုးတြင္းျခင္ဆီမွ ပထမအဆင့္ထုတ္ေပးလိုက္ေသာသြးဆဲလ္မ်ားျဖစ္သည္။ ထို stem cell မ်ားသည္ အစားထိုးကုသမႈအတြက္ အေရးႀကီးေသာအရာမ်ားျဖစ္ၿပီး ကင္ဆာေရာဂါႏွင့္ရာဂါပိုးမႊားမ်ားကို တိုက္ထုတ္ေပးရန္ ခုခံအားစနစ္ကို ထာက္ပံ့ေပးရံုသာမက diseased marrow ( ရိုးတြင္းျခင္ဆီခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္း) တြင္လည္း stem cell ကို အစားထိုးႏိုင္သည္။
ရိုးတြင္းျခင္ဆီအစားထုိးကုသနည္းမ်ား
အဓိကအားျဖင့္ Autologous နဲ႔ Allogenic ဆိုၿပီး နည္းလမ္း (၂) ခု ရွိပါတယ္
Autologous transplant- High dose treatment (ေသြးဆဲလ္မ်ားကို ပ်က္စီးေစႏိုင္ေသာဆးကုသမႈခံယူျခင္း) မျပဳလုပ္မီ လူနာရဲ႕ bone marrow-ရိုးတြင္းျခင္ဆီ (သို႔) peripheral blood stem cells- လက္မွာရွိတဲ့ေသြးေၾကာထဲမွတစ္ဆင့္ stem cell ပမာဏအနည္းငယ္ကို ခဏ ထုတ္ယူထားသည္။ ကုသမႈခံယူၿပီးေနာက္ bone marrow (သို႔) stem cell ကို သြးျပန္ေၾကာမွတစ္ဆင့္ ပန္ထည့္ေပးသည္။
Allogenic Transplants - အလွဴရွင္ထံမွ bone marrow (ရိုးတြင္းျခင္ဆီ) ကို လက္ခံျခင္းျဖစ္သည္။ ထိုသို႔ရိုးတြင္းျခင္ဆီကို အစားထုိးကုသျခင္းတြင္ အလွဴရွင္ႏွင့္ လူနာၾကားတြင္ tissue matches (လွဴလို႔ရ/မရ စစ္ေဆးျခင္း)ပဳလုပ္ၿပီး ကိုက္ညီမွသာလွ်င္ လွဴဒါန္းလို႔ရပါတယ္။ အေကာင္းဆံုးကေတာ့ လူနာ၏ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္း ဥပမာ ညီအစ္ကိုေမာင္ႏွမ၊ မိဘထံမွ ရယူႏိုင္ပါတယ္။
ေနာက္နည္းလမ္းေတြကေတာ့ international registry မွတစ္ဆင့္ အလွဴရွင္ရွာေဖြျခင္းႏွင့္မြးကင္းစတြင္ အခ်င္းေသြးကို သိမ္းဆည္းထားပါက ထိုpublic cord blood banks မွ Umblical cord stem cells (အခ်င္းေသြးဆဲလ္ stem cell) ကို အစားထိုးျခင္းျပဳလုပ္ႏိုင္ပါသည္။
Basic process (အေျခခံအဆင့္မ်ား)
အစားထုိးကုသျခင္းတြင္ အဓိကအားျဖင့္ အဆင့္ (၃) ဆင့္ရွိပါတယ္။
1 st step (ပထမအဆင့္) - အလွဴရွင္ထံမွ ရိုးတြင္းျခင္ဆီ (သို႔) stem cells စုေဆာင္းျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ အခ်င္းေသြးမွလည္း stem cells ကို သိမ္းထားတာရွိလွ်င္လည္း ပန္လည္အသံုးျပဳႏိုင္ပါတယ္။
2 nd step (ဒုတိယအဆင့္) - လူနာတြင္ ရွိေနေသာ ရိုးတြင္းျခင္ဆီကို ဖ်က္ဆီးလုိက္ၿပီး လူနာကို stem cells အသစ္ထည့္ဖို႔ အသင့္ဖစ္ေနေစရန္ ကူညီေပးသည္။
3 rd step (တတိယအဆင့္) –သြးသြင္းျခင္းကဲ့သုိ႔ bone marrow-ရိုးတြင္းျခင္ဆီ (သို႔) stem cells ကို သြးျပန္ေၾကာမွတစ္ဆင့္ လူနာထံသို႔ သြင္းေပးသည္။
ရိုးတြင္းျခင္ဆီအစားထုိးကုသၿပီးေနာက္ ထိုအစားထိုးထားေသာရိုးတြင္းျခင္ဆီမွ သြးဆဲလ္မ်ားကို ကာင္းစြာ ပန္လည္ထုတ္လုပ္ေပးႏိုင္ရန္ လအနည္းငယ္လိုအပ္သည္။


How are the peripheral blood stem cells collected (stem cell ေတြကို ဘယ္လိုစုေဆာင္းရမလဲ) ?

Stem cell harvesting တြင္ လူနာကို ပထမဆံုး growth factor (ဆဲလ္မ်ားကို ပြားမ်ားေစရန္) မ်ားန႔စဥ္သြင္းေပးထားပါတယ္။ ၾကာျမင့္ခ်ိန္မွာ ၃နာရီခန္႔ျဖစ္သည္။ ပဳလုုပ္ပံုအဆင့္ဆင့္ကေတာ့ လူနာကို လဲေလ်ာင္းခိုင္းထားၿပီး လက္ေမာင္းတစ္ဖက္ရဲ႕ သြးျပန္ေၾကာမွ တစ္ဆင့္ ထုတ္ယူလုိက္သည္။ ထုိထုတ္ယူလုိက္ေသာေသြးကို centrifuge စက္ထဲသို႔ထည့္ၿပီး stem cell ေတြကို ခြဲထုတ္လိုက္ပါတယ္။ ထုိ႔ေနာက္ ခြဲထုတ္ထားေသာ stem cell မ်ားကိုသြးျပန္ေၾကာမွတစ္ဆင့္ ခႏၶာကိုယ္ထဲသို႔ပန္ထည့္ေပးသည္။ အခ်ိဳ႕ေသာေရာဂါမ်ားတြင္ ထိုနည္းလမ္းကို အသံုးျပဳျခင္းျဖင့္ မလိုအပ္ေသာအရာမ်ားကို ဖယ္ရွားျခင္းျဖင့္ရာဂါကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္သည္။

Follow-up (ကုသမႈခံယူၿပီးေနာက္ ဆရာ၀န္ႏွင့္ ပန္လည္ျပသျခင္း) ေဆးရံုမွဆင္းၿပီးေနာက္ ပထမ(၂)လမွ (၃)လအတြင္း လူနာကို မၾကာခဏသြးစစ္ေဆးမႈမ်ားျပဳလုပ္သင့္သည္။ ထို႔ျပင္ ရာဂါပိုးမႊားမ်ား ဝင္ေရာက္ႏိုင္ျခင္းႏွင့္ Graft-versus host disease (ခုခံအားစနစ္မွ ခႏၶာကိုယ္အစိတ္အပိုင္းမဟုတ္ပါက တိုက္ထုတ္မည့္အရာမ်ားေၾကာင့္ အစားထုိးမႈကုသမႈကို ထိခိုက္ျခင္း) ကိုလ်ာ့ခ်ေပးေသာေဆးမ်ားကိုလည္း သြးထဲတြင္ရွိေနရမယ့္ဆးပမာဏကို ပံုမွန္တိုင္းတာေပးရန္ လိုအပ္သည္။ ထို႔ျပင္ ထုိေဆးမ်ားေသာက္ေနစဥ္တြင္ ခုခံအားစနစ္ေလ်ာ့က်ႏိုင္ေသာေၾကာင့္ လူနာကို အထူးဂရုစိုက္ေပးရန္ လိုအပ္သည္။

လူနာမွ အာက္ပါလကၡဏာမ်ားခံစားရပါက ခ်က္ခ်င္းေဆးရံုသို႔ ပို႔ေပးရန္ အထူးလိုအပ္သည္။


How will life be after a transplant (ရိုးတြင္းျခင္ဆီအစားထိုးကုသမႈခံယူၿပီးေနာက္ ဘယ္လိုေနထိုင္ရမလဲ) ?

အစားအေသာက္ အစားထုိးကုသမႈခံယူၿပီး လအနည္းငယ္အတြင္း ခုခံအားစနစ္ပံုမွန္အေျခအေနသို႔ ပန္မေရာက္ေသးခင္ က်န္းမာေရးႏွင့္ ညီညြတ္ေသာ အစားအစာမ်ားကို သခ်ာခ်က္ျပဳတ္စားေသာက္သင့္သည္။ မက်က္တက်က္ခ်က္ထားေသာ အစားအစားမ်ားကို ရွာင္သင့္သည္။

လူထုထူထပ္ေသာေနရာမ်ားကို ရွာင္ရွားျခင္း ေသြးဆဲလ္ပမာဏမ်ား ပံုမွန္အေျခအေနသို႔ပန္မေရာက္မီရာဂါပိုးမႊားမ်ားကူးစက္ျခင္းကိုလ်ာ့ခ်ႏိုင္ေစရန္ ရုပ္ရွင္ရံု၊ ကား မွတ္တိုင္ႏွင့္ အျခားလူထူထပ္ေသာေနရာမ်ားသို႔ သြားျခင္းကိုရွာင္ၾကဥ္ရမည္။ အစားထုိးကုသမႈခံယူၿပီးေနာက္ ၃လမွ ၆လေလာက္ဆိုရင္ သြားလို႔ရပါၿပီ။ ထို႔ျပင္ လူနာကို ကူးစက္ျခင္းမွ ကင္းေဝးေစရန္ chicken pox (ေရေက်ာက္ေရာဂါ)င့္ measles (ဝက္သက္ေရာဂါ)ျဖစ္ေနေသာ ကေလးငယ္မ်ားႏွင့္လည္း ထိေတြ႕ျခင္းမျပဳရ။

ေက်ာင္း၊ အလုပ္မ်ားသို႔ ပန္သြားျခင္း ဆရာဝန္ႏွင့္သခ်ာတိုင္ပင္ၿပီးသြးဆဲလ္ပမာဏမ်ား ပံုမွန္အေျခအေနသို႔ပန္ေရာက္တဲ့အခ်ိန္မွာက်ာင္း (သို႔) လုပ္ငန္းခြင္သို႔ ပံုမွန္အတိုင္းျပန္သြားလို႔ရပါၿပီ။ လုပ္ငန္းခြင္ျပန္ဝင္မည့္ လူနာမ်ားအေနျဖင့္ အခ်ိန္ပိုင္းေလာက္ပဲ အလုပ္လုပ္ျခင္းမွ ပန္လည္စတင္သင့္သည္။

အားလပ္ရက္ႏွင့္ခရီးထြက္ျခင္း အစားထုိးကုသမႈခံယူၿပီးေနာက္ ၃လမွ ၆လအတြင္း လူနာအေနျဖင့္ဆးရံုသို႔ ပံုမွန္သြားသင့္သည္။ လုိအပ္ပါက သြးသြင္းရႏိုင္သည့္အတြက္ ခရီးထြက္ရန္လုိအပ္ပါကဆးရံုႏွင့္ မေဝးေသာေနရာသို႔သာ ခရီးထြက္သင့္သည္။ အစားထုိးကုသၿပီး ပထမ (၁)စ္မွစၿပီး ခုခံအားစနစ္မွ အလုပ္လုပ္လာၿပီျဖစ္တဲ့အတြက္ ခရီးသြားလို႔ ရႏိုင္သည္။ ထို႔ျပင္ အခ်ိဳ႕ေသာ ကာကြယ္ေဆးမ်ားထုိးျခင္းကိုရွာင္ရွားရမည္။ ခရီးထြက္ရန္လိုအပ္သည္ျဖစ္ေစ၊ ကာကြယ္ေဆးတစ္ခုခုထိုးရန္ လိုအပ္ပါက ဆရာ၀န္ႏွင့္ သခ်ာစြာတုိင္ပင္ေဆြးေႏြးသင့္သည္။

ကေလးမ်ားတြင္ ရိုးတြင္းျခင္ဆီအစားထိုးကုသျခင္း ကေလးမ်ားတြင္ ရိုးတြင္းျခင္ဆီအစားထုိးကုသျခင္းသည္ လူႀကီးမ်ားတြင္ အစားထိုးကုသမႈွႏွင့္ တူတူပင္ျဖစ္သည္။ အစားထိုးကုသမႈကို ခံယူေတာ့မည္ဆိုလွ်င္ ကေလးရဲ႕ႀကီးထြားမႈ၊ ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈႏွင့္ နာက္ဆက္တြဲ မ်ိဳးပြားျခင္းမ်ားထိခိုုက္မႈေလ်ာ့နည္းေစရန္ ဆရာဝန္ႏွင့္သခ်ာေဆြးေႏြးပါ။ ကေလး ၁ႏွစ္မွ ၂ႏွစ္အရြယ္သည္ ခုခံအားစနစ္ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ခြဲစိတ္ကုသမည့္ဆရာဝန္ႏွင့္ မေဆြးေႏြးမီ ရိုးတြင္းျခင္ဆီအစားထိုးကၽြမ္းက်င္ဆရာ၀န္ႏွင့္ သခ်ာတုိင္ပင္ပါ။

        