Proton Therapy (ပရိုတြန္ ဓာတ္ေရာင္ျခည္ကုထံုး) အေၾကာင္း

Proton therapy ဆိုတာ ကင္ဆာေရာဂါ ကုသတဲ့ေနရာမွာ သံုးေသာ radiation (ဓာတ္ေရာင္ျခည္ကုထံုး) အမ်ိဳးအစားတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ Proton beam therapy လုိ႔လည္းေခၚပါတယ္။ Proton ဆိုတာ Positively charged particle (အေပါင္းလကၡဏာေဆာင္ေသာ အမႈန္ေလးေတြ)ဖစ္ၿပီး high energy (ျမင့္မားေသာစြမ္းအင္) ရရွိခ်ိန္တြင္ proton သည္ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားကို ဖ်က္စီးႏိုင္သည္။ ကင္ဆာေရာဂါကုသတဲ့အခါ proton therapy တစ္မ်ိဳးတည္း အသံုးျပဳႏိုင္သလို အျခားေသာ radiation therapy (ဓာတ္ေရာင္ျခည္ကုထံုး), surgery (ခြဲစိတ္ကုသျခင္း), chemotherapy (ကင္ဆာ ဆးသြင္းျခင္း), immunotherapy (ခုခံအားစနစ္ျဖင့္ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားတိုက္ထုတ္ေစျခင္း) နည္းေတြနဲ႔လည္း တြဲဖက္ၿပီး ကုသေလ့ရွိပါတယ္။ Proton therapy ဆိုတာ external-beam radiation therapy (ဓာတ္ေရာင္ျခည္ကုထံုးနည္းပညာ)ဖစ္ၿပီး ထို proton radiation စက္မွ ထြက္လာေသာ ဓာတ္ေရာင္ျခည္မ်ားသည္ အေရျပားဆဲလ္မ်ားကို ထိုးေဖာက္ၿပီး ကင္ဆာဆဲလ္ဆီသို႔ ရာက္ရွိေစသည္။


Proton therapy က ဘယ္လိုအလုပ္လုပ္တာလဲ ?

Synchrontron or cyclotron လို႔ေခၚေသာ စက္မွ proton (ပရိုတြန္) မ်ားကို speed up (အရွိန္ျမွင့္တင္ေပးျခင္း) လုပ္ေပးသည္။ proton ရဲ႕ အျမန္ႏႈန္းသည္ စြမ္းအင္ပမာဏကို သတ္မွတ္ေပးသည္။ စြမ္းအင္ျမင့္ေသာ high energy proton မ်ားသည္ စြမ္းအင္နိမ့္ေသာ low energy protons မ်ားထက္ ခႏၶာကိုယ္အတြင္းသို႔ ပိုမို နက္ရိႈင္းစြာထိုးေဖာက္ႏိုင္သည္။ Proton မ်ားသည္ ခႏၶာကိုယ္အတြင္း targeted place (ကင္ဆာဆဲလ္မ်ား) ဆီသို႔ တိုက္ရိုက္သြားႏိုင္သည္။ ထို႔ေနာက္ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားနရာတြင္ ဓာတ္ေရာင္ျခည္မ်ားကို စုပံုေစသည္။ Proton therapy နည္းအားျဖင့္ radiation (ဓာတ္ေရာင္ျခည္) သည္ tumor (ကင္ဆာဆဲလ္/ကင္ဆာအက်ိတ္မ်ား)ကိုသာရာက္ေစၿပီ အျခားေသာ ဓာတ္ေရာင္ျခည္ကုထံုးစက္မ်ားနဲ႔ မတူတဲ့ အားသာခ်က္ကေတာ့ ခႏၶာကိုယ္အတြင္း ထုိကင္ဆာဆဲလ္ဘးပတ္၀န္းက်င္ရွိ ကာင္းေသာဆဲလ္မ်ား၊ တစ္သ်ဴးစမ်ားကို မထိခိုက္ေစပါ။ What to expect Proton therapy ကို ဆးရံုတြင္ ညအိပ္ရန္မလိုဘဲ ပင္ပလူနာအေနျဖင့္ ကုသမႈခံယူႏိုင္သည္။ ကုသမႈၾကာခ်ိန္ကေတာ့ ကင္ဆာေရာဂါအမ်ိဳးအစားႏွင့္ရာဂါအဆင့္ေပၚတြင္မူတည္သည္။ Stereotactic body radiation therapy လို႔ေခၚေသာ Proton therapy တြင္ လူနာသည္ ၁ႀကိမ္မွ ၅ ႀကိမ္အထိ ကုသမႈခံယူရေလ့ရွိသည္။ Radiosurgery လို႔ေခၚေသာ proton therapy တြင္ လူနာသည္ large radiation dose (ျမင့္မားေသာေရာင္ျခည္ပမာဏ) ကုသမႈကို တစ္ႀကိမ္ခံယူရသည္။ Treatment planning အျခားေသာ external-beam radiation therapy (ဓာတ္ေရာင္ျခည္ကုထံုးနည္းပညာမ်ား) ကဲ့သို႔ proton ကုထံုးကို ခံယူမည္ဆိုပါက ကုသမႈမခံယူမီ CT (computed tomography) or MRI (magnetic resonance imaging) နဲ႔ scan ဖတ္ဖို႔ လုိအပ္ပါတယ္။
 ထို႔ေနာက္ Immobilization device ကို အသံုးျပဳၿပီး ဓာတ္ေရာင္ျခည္ေပးမွာျဖစ္ပါတယ္။ Immobilization devices ဆိုတာ ဓာတ္ေရာင္ျခည္ကုထံုးေပးေနစဥ္ လူနာကို လုပ္ရွားမႈမရွိေအာင္ ထိန္းထားေပးေသာ စက္မ်ားျဖစ္သည္။ စက္အမ်ိဳးအစားကေတာ့ ကင္ဆာ အဖုအက်ိတ္ရဲ႕နရာေပၚမူတည္သည္။ မ်က္လံုး (သို႔) ဦးေႏွာက္ (သို႔) ဦးေခါင္းတြင္ရွိေသာ ကင္ဆာအဖုအက်ိတ္ကို ကုသလိုပါက custom-made mask တပ္ထားရန္လိုအပ္သည္။ ထိုစက္ကို အသံုးျပဳျခင္းျဖင့္ ကုသမႈတြင္ ဓာတ္ေရာင္ျခည္သည္ လိုခ်င္ေသာ နရာသို႔ တိတိက်က်ေရာက္ရွိေစသည္။ Time needed for each treatment (ကုသမႈၾကာခ်ိန္) ပံုမွန္အားျဖင့္ Proton therapy ကုသမႈသည္ ၁၅ မိနစ္မွ မိနစ္ ၃၀ ခန္႔ ၾကာႏိုင္သည္။ သို႔ေသာ္ ၾကာခ်ိန္သည္အာက္ပါအခ်က္မ်ားေပၚ မူတည္သည္။
The part(s) of the body receiving treatment
 The number of treatment segments
 The number of x-rays or CT scans done during the positioning process
Side effects (ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးမ်ား)
Proton therapy ကုထံုးသည္ နာက်င္မႈမရွိပါ။ ကုသမႈခံယူၿပီးေနာက္ ပင္ပန္းႏြမ္းနယ္ျခင္းႏွင့္ အေရျပားတြင္ နီျခင္း၊ ယားျခင္း၊ ရာင္ရမ္းျခင္း၊ ဖာင္းျခင္း၊ အသားအရည္ေျခာက္ျခင္းႏွင့္ အေရျပားအဖတ္မ်ားကြာျခင္းတို႔ျဖစ္ႏိုင္သည္။
ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြက အာက္ပါအခ်က္မ်ားေပၚတြင္ မူတည္သည္။
 The part of the body being treated (ကုသတဲ့ ခႏၶာကိုယ္အစိတ္အပိုင္း)
 The size of the tumor (ကင္ဆာအဖုအက်ိတ္ရဲ႕ အရြယ္အစား)
 The types of healthy tissue next to the tumor (tumor ေဘးပတ္၀န္းက်င္ရွိ ကာင္းေသာ တစ္သ်ဴးစမ်ားအေျခအေန)
 Whether you receive chemotherapy at the same time (chemotherapy နဲ႔ တစ္ခ်ိန္တည္းသြင္းျခင္း)
Cancers treated with proton therapy (Proton therapy ဓာတ္ေရာင္ျခည္ကုထံုး ကို အာက္ပါအေျခအေနမ်ားတြင္ အသံုးျပဳႏိုင္သည္။
 Tumors that are near important parts of the body. For example, tumors near the eye, brain, and spinal cord.
(ခႏၶာကိုယ္တြင္ အေရးႀကီးအစိတ္အပိုင္းမ်ားႏွင့္ နီးေသာ ကင္ဆာအဖုအက်ိတ္မ်ား) ဥပမာအားျဖင့္ မ်က္လံုး၊ ဦးေႏွာက္ႏွင့္ spinal cord Childhood cancers of the eye, brain, and spinal cord. Proton therapy lessens the chance of harming healthy, developing tissue.
(Proton therapy သည္ ကင္ဆာဆဲလ္ေဘးမွကာင္းေသာဆဲလ္မ်ားကို ထိခိုက္ေစျခင္းမရွိေသာေၾကာင့္ ကေလးမ်ားတြင္ မ်က္လံုး၊ ဦးေႏွာက္ႏွင့္ spinal cord တြင္ ကင္ဆာျဖစ္ပါက အသံုးျပဳႏိုင္ျခင္း)
Central nervous system cancers, including chordoma, chondrosarcoma, and malignant meningioma
(ဗဟိုအာရံုေၾကာစနစ္တြင္ ဖစ္ေသာ ကင္ဆာေရာဂါမ်ား)
 Eye cancer, including uveal melanoma or choroidal melanoma
 (မ်က္လံုးတြင္ျဖစ္ေသာ ကင္ဆာအဖုအက်ိတ္မ်ား)
 Head and neck cancers, including nasal cavity and paranasal sinus cancer and some nasopharyngeal cancers
 (ဦးေခါင္းႏွင့္ လည္ပင္းကင္ဆာမ်ား)
 Lung cancer (အဆုတ္ကင္ဆာ)
 Liver cancer (အသည္းကင္ဆာ)
 Prostate cancer (ဆီးက်ိတ္ကင္ဆာ)
 Spinal and pelvic sarcomas, which are cancers in the soft-tissue and bone
(ေက်ာရိုးဆစ္ႏွင့္ တင္ပဆံုတြင္ျဖစ္ေသာ sarcoma)
 Noncancerous brain tumors (ကင္ဆာမဟုတ္ေသာ ဦးေႏွာက္အဖုအက်ိတ္မ်ား)